حق ریشه چیست ؟  در حقوق ايران عقودي بنام مزارعه و مساقات وجود دارد . در اين عقود چون زارع ريشه کشت خود را با اجازه مالک در زمين  وي ايجاد نموده‌ ،  لذا ريشه موجود در زمين متعلق به زارع در نظر گرفته مي شود  حتي بعداز اتمام عقد ، اين  ريشه حقي را براي زارع درزمين مالک ايجاد مي‌نمايد که اصطلاحاً بدان حق ريشه مي‌گويند.

در اغلب نقاط ايران زارع متصرف زمين به حكم عرف و عادت از بعضي از حقوق تصرف بهره مند است. این حقوق عموما به نام حق ریشه و یا   در اصطلاح محلي در آذربايجان جور    در بعضي از نقاط اطراف تهران قراپشك  در مازندران حق تبرتراشي و  كارافه   و یا  در نقاط مختلف به اسامی مختلفی مثل   :  حق زارعانه   ،  حق سرقفلی زراعت  ،  حق نسق  ،  حق  آباداني  ،  حق  بنه  ، حق آب و گل   ،  حق  تصرف  ،  حق كسب و پيشه زراعي  و…….ناميده مي شود   .   اين حق زارعانه مشابه همان حق سرقفلي است كه در تجارت به كار مي رود.

از نظر قانون  و  عرف  اين حق براي صاحبان آن  به  رسميت  شناخته شده و ضمن اينكه مورد حمايت قوانين  جاري كشور مي باشد ،  قابل به ارث رسيدن به ورثه نيز مي باشد .

زارعي كه صاحب حق ريشه است در زماني كه به هردليل ملك را ترك مي نمايد  ، بايد به حق خود برسد   . مثلا اگر مالك اقدام به فروش ملك خود نموده   و   يا اگر ملك بايد براي اجراي طرح هاي دولتي توسط دولت تملك شود و يا به هر دليل ديگر … حق ريشه زارع بايد ارزيابي شده و به زارع صاحب حق  پرداخت گردد .  ميزان   حق ريشه  در صورت عدم توافق بين مالك و زارع  ، توسط خبرگان يا كارشناسان ارزيابي و تعيين مي شود .

عوامل موثر در ارزيابي حق  ريشه   كشاورزي :

فرمول تعريف شده اي براي ارزيابي حق ريشه نداريم  و اصولا به نظر نميرسد ارزيابي حق ريشه فرمول پذير باشد  . تعيين و پرداخت حق ريشه بيشتر از طريق توافق بين زارع و مالك  و كسب رضايت از زارع صورت ميگيرد  ولي در صورتي كه كار به قضاوت  و محكمه كشيده شود  ، كارشناسان با در نظر گرفتن عوامل متعددي كه اهم آن شامل موارد ذيل است  نسبت به تعيين حق ريشه اقدام مي نمايند :

1- مدت زمان و دوران تصرف ملك  توسط زارع يا زمان زراعت و  غرس درخت و  غيره       ۲  ـ كيفيت  و چگونگي آباداني  و اقدامات عمراني زارع در زمين كشاورزي     3 -نحوه تقسيم  عرفي محصول بين مالك و زارع در دوران  تصرف        4- كيفيت و كميت بكارگيري عواملي نظير، بذر، كود، وجين، آبياري و برداشت و سهم هر كدام اعم از متصرف يا مالك        5-  توجه به حقوق ناشي از قوانين نظير اصلاحات اراضي، كشت موقت، تصرف و غيره       6- كميت و كيفيت سرمايه گذاري كشاورز يا متصرف يا مستاجر در محل كار نظير، تسطيح، خاك برداري، حفره، چاه و غيره و هزينه هاي انجام خدمات مربوط            7- اجاره ساليانه  املاك و عرف اجارات در منطقه

8-  عواملي كه با توجه به عرف و عادت و قرارداد طرفين بايد مورد توجه قرار گيرد     9- مديريت و سهم مالك در اداره  كردن ملك كشاورزي و مزرعه      ۱۰ – بررسي در سوابق وجود يا عدم وجود توافقات گذشته بين مالك و زارع     ۱۱ – نقش زارع در حفاظت و نگهداري ملك از تعرضات در طول دوران گذشته حضور زارع  در ملك  .

۱۲  –  موقعيت مكاني ملك  و اهميت منطقه از نظر توليدات كشاورزي    ۱۳  –  وضعيت و موقعيت ملك در زمان حاضر با توجه به تحولات سريع سالهاي اخير در امور مربوط به  ارزش املاك كشاورزي   ۱۴ –  نحوه حضور  و يا  عدم  حضور مالك در دوران تصرف ملك  توسط زارع     و  توجه به ساير عوامل  موثر  حسب مورد …….

با توجه به نكات ياد شده و بر اساس تجربياتي كه وجود دارد ميزان حق ريشه اي كه كارشناسان براي زارع  در پرونده هاي مختلف حسب مورد  و با توجه به عوامل فوق الذكر  تعيين ميكنند  بين حداقل ۲۰ درصد و حداكثر ۵۰ درصد از ارزش روز زمين مي باشد و بر حسب اينكه چه ميزان از عوامل فوق در تعيين حق ريشه دخيل بوده اند ميزان حق ريشه نوسان دارد .

منبع: وبلاگ http://farshidhashemi.blogfa.com/ مهندس فرشید غزنینی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
شما باید با قوانین موافقت کنید.

فهرست